Hoa đào từ lâu đã gắn liền với Tết cổ truyền của người Việt, đặc biệt ở các tỉnh miền Bắc. Không chỉ mang vẻ đẹp rực rỡ của mùa xuân, loài hoa này còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, phong thủy và ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguồn gốc, đặc điểm, ý nghĩa cũng như kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa đào để cây ra hoa đẹp, bền màu đúng dịp Tết.
Giới thiệu chung về cây hoa đào
Nguồn gốc
Cây đào có tên khoa học là Prunus persica, thuộc chi Prunus và họ Hoa hồng (Rosaceae), tên tiếng Anh là Peach blossom. Theo các nghiên cứu, loài cây này đã xuất hiện cách đây khoảng 7.500 năm.
Nguồn gốc chính xác của hoa đào vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Một số tài liệu cho rằng cây đào xuất phát từ Trung Quốc, sau đó theo Con đường Tơ lụa lan sang Ba Tư và khu vực Địa Trung Hải từ khoảng thiên niên kỷ thứ II trước Công nguyên. Một số ghi chép khác lại cho thấy cây đào xuất hiện tại Anh vào năm 1616. Tại Việt Nam, hoa đào đã được du nhập và trồng từ rất sớm, phổ biến nhất ở các tỉnh miền Bắc.
Đặc điểm
Đặc điểm hình thái
Hoa đào là cây thân gỗ nhỏ, chiều cao dao động từ 1–10m, thường được trồng làm cảnh hoặc lấy quả. Thân cây có màu xanh hoặc đỏ tía, rễ cọc ăn sâu, phân nhánh mạnh nên chịu hạn khá tốt nhưng kém chịu úng.
Lá đào có dạng mũi mác hoặc elip, dài khoảng 7–15cm, rộng 2–3cm, mặt dưới nổi rõ gân lá. Lá xanh tốt vào mùa xuân và rụng vào mùa thu.
Hoa thường nở vào đầu xuân, trước khi cây ra lá. Hoa có thể mọc đơn hoặc đôi, đường kính khoảng 2,5–3cm, số lượng cánh từ 5–25 cánh tùy giống. Màu hoa phổ biến là hồng nhạt, hồng đậm hoặc đỏ. Nụ hoa có nhiều dạng như trứng, elip, tròn hay bầu dục.
Quả đào thuộc dạng quả hạch, có hạt lớn, vỏ cứng, thịt quả màu vàng hoặc trắng ngà, vị thơm ngon, bên ngoài phủ một lớp lông mịn.
Đặc điểm sinh trưởng
Cây đào có khả năng chịu lạnh khá tốt, có thể sống ở nhiệt độ xuống tới -26°C đến -30°C. Tuy nhiên, chồi hoa dễ bị tổn thương khi nhiệt độ xuống dưới -15°C đến -25°C, tùy thời gian rét kéo dài.
Trong mùa hè, cây cần nền nhiệt 20–30°C để quả chín và sinh trưởng tốt. Đào ưa trồng ở nơi nhiều nắng, thông thoáng gió, giúp giảm nguy cơ sương giá ban đêm và hạn chế nóng bức vào mùa hè.
Ý nghĩa của hoa đào
Ý nghĩa hoa đào trong ngày Tết
Theo các tài liệu văn hóa phương Đông, hoa đào là biểu trưng cho sự sinh sôi, đổi mới và sức sống dồi dào. Ở Trung Quốc, hoa đào thường được xem là biểu tượng của hôn nhân và hạnh phúc lứa đôi.
Hoa đào nở vào mùa xuân – mùa khởi đầu của năm mới – nên còn tượng trưng cho tình bạn bền chặt và sự gắn kết. Hình ảnh vườn đào trong tích Lưu – Quan – Trương kết nghĩa là minh chứng tiêu biểu.
Với người Việt, hoa đào đại diện cho Tết miền Bắc, trong khi hoa mai gắn liền với Tết miền Nam. Sắc hồng của đào mang lại cảm giác ấm áp, tươi vui, được tin rằng có thể xua đuổi tà khí và mang đến may mắn, bình an cho gia đình.
Ý nghĩa phong thủy của hoa đào
Trong phong thủy, hoa đào được coi là tinh hoa của ngũ hành, có khả năng trấn tà, mang lại sinh khí mới và nguồn năng lượng tích cực. Vì vậy, nhiều gia đình thường trưng đào trong nhà hoặc trồng trước cửa vào dịp Tết.
Màu đỏ hồng của hoa tượng trưng cho dương khí, giúp gia chủ gặp nhiều thuận lợi, sức khỏe dồi dào và cuộc sống an yên trong năm mới.
Các loại hoa đào phổ biến ngày Tết
Đào phai
Đào phai có màu hồng nhạt, cánh đơn hoặc cánh kép, vẻ đẹp nhẹ nhàng, thanh thoát. Đây cũng là giống đào ăn quả, thường được đưa về từ các vùng như Mộc Châu, Sơn La vào dịp giáp Tết.
Đào bích
Đào bích nổi bật với màu đỏ đậm, hoa sai, cánh dày, bông lớn với 20–22 cánh. Tỷ lệ nở cao, hoa bền từ 15–16 ngày, thân mềm dễ uốn tạo dáng bonsai và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt.
Bạch đào
Bạch đào có hoa màu trắng, đường kính lớn trên 3,5cm, số cánh từ 18–20 cánh. Hoa nở tập trung, độ bền cao và được nhiều người ưa chuộng.
Đào thất thốn
Đào thất thốn (đào tiến vua) là giống quý hiếm, mỗi tầng hoa có 7 cánh, hoa kép với 30–50 cánh mỗi bông, đường kính 4–5cm. Đây là giống khó trồng và chăm sóc.
Đào đá
Đào đá sinh trưởng lâu năm trong rừng, thân xù xì, cành khỏe, hoa ít nhưng to, cánh đơn đẹp mắt. Giá trị cây có thể từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng.
Đào má hồng
Đào má hồng là giống lai, ghép từ gốc đào rừng Đà Lạt với nhiều giống đào khác, có nguồn gốc từ làng đào Nhật Tân.
Cách nhân giống cây đào
Cây đào có thể nhân giống bằng gieo hạt hoặc ghép cành. Trong thực tế, phương pháp ghép cành được sử dụng nhiều hơn vì giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng.
Lựa chọn cành ghép
Nên chọn cành khỏe mạnh, không sâu bệnh, có tuổi đời từ 1 năm trở lên để đảm bảo khả năng phát triển tốt.
Phương pháp ghép
Ghép áp
- Cắt đoạn cành dài 6–10cm, giữ lại 2–3 mắt.
- Rạch gốc ghép một vết nghiêng 45°, cắt khoảng 1/3 lớp gỗ.
- Áp mặt cắt của chồi ghép vào gốc ghép và quấn chặt bằng nilon.
Ghép mắt nhỏ có gỗ
- Chọn vị trí gốc ghép cách mặt đất 20–25cm.
- Cắt mắt ghép vừa khít, đặt vào gốc và cố định bằng nilon.
- Sau 2–4 tuần có thể tháo dây buộc.
Cách trồng hoa đào đón Tết
Thời vụ trồng
Thời điểm trồng thích hợp nhất là mùa xuân (tháng 2–3) và mùa thu (cuối tháng 9 đến đầu tháng 10).
Quy trình trồng
Bước 1: Chọn giống
Lựa chọn giống phù hợp với nhu cầu thị trường và điều kiện địa phương.
Bước 2: Làm đất
- Đất thịt hoặc đất pha cát, pH từ 5,6–6,5, thoát nước tốt.
- Lên luống cao 25–30cm, đào hố rộng 15–20cm, sâu 20–30cm.
Bước 3: Trồng cây
Bóc bỏ túi bầu, đặt cây ngay ngắn vào hố, lấp đất và nén nhẹ quanh gốc.
Bước 4: Chống đổ và tủ gốc
Cắm cọc cố định cây và tủ gốc bằng rơm rạ, cỏ mục để giữ ẩm.
Chăm sóc cây đào sau khi trồng
Bón phân
Giai đoạn đầu cần bón thúc định kỳ 15–20 ngày/lần để cây phát triển. Sau tháng 7 âm lịch, giảm dần lượng đạm. Có thể bón qua đất, tưới nước phân hoặc phun qua lá.
Tưới nước
Sau khi trồng cần tưới đủ ẩm, khoảng 3–5 lít nước/cây/ngày trong 15 ngày đầu. Sau đó điều chỉnh theo thời tiết, tránh để cây bị úng.
Phòng trừ sâu bệnh
Cần chú ý các bệnh thường gặp như chảy nhựa, xoăn lá, thủng lá và rệp đào. Áp dụng biện pháp canh tác hợp lý, tỉa cành thông thoáng và xử lý kịp thời khi phát hiện bệnh.
Kỹ thuật chăm sóc đào nở đúng Tết
Dừng bón phân và hạn chế tưới
Từ tháng 10 âm lịch, ngừng bón phân và giảm tưới nước để hãm sinh trưởng.
Tuốt lá
Giữa tháng 11 âm lịch, tiến hành tuốt lá bằng tay để cây tập trung dinh dưỡng nuôi nụ. Thời điểm tuốt điều chỉnh linh hoạt theo thời tiết từng năm.
Khoanh vỏ
Khoanh vỏ giúp hãm sinh trưởng, kích thích ra hoa. Thời điểm và cách thực hiện tùy thuộc vào từng giống đào.
Bọc nilon, sưởi ấm
Khi rét đậm kéo dài, có thể bọc cây bằng nilon và thắp đèn sưởi vào ban đêm để bảo vệ nụ hoa.
Đảo cây
Đảo gốc giúp kiểm soát sinh trưởng và điều chỉnh thời điểm ra hoa, thực hiện khác nhau tùy giống.
Chăm sóc hoa đào chơi Tết
Hoa đào cắm bình
Thay nước định kỳ 2–3 ngày/lần, đặt bình nơi thoáng mát, tránh gió lùa để hoa tươi lâu.
Hoa đào trồng chậu
Tưới nước vừa phải, tránh để đất quá ẩm vì đào không chịu úng.
Câu hỏi thường gặp về hoa đào
Vì sao cần tuốt lá đào?
Tuốt lá giúp cây dồn dinh dưỡng nuôi nụ, hoa nở đều, to và màu sắc đẹp.
Hoa đào tượng trưng cho điều gì?
Hoa đào tượng trưng cho mùa xuân, sự may mắn, bình an và nguồn sinh khí mới.
Nên tỉa cành đào vào thời điểm nào?
Tỉa cành vào các tháng 4–5 và 7–8 âm lịch để tán cây phát triển cân đối.
Hoa đào được trồng nhiều ở đâu?
Tại Việt Nam, đào được trồng nhiều ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn.
